logo

COVID-19: Όταν το παιδί θρηνεί την απώλεια αγαπημένων προσώπων

Γράφτηκε από την 

Καθώς η πανδημία του COVID-19 έχει κοστίσει μέχρι σήμερα πάνω από 350.000 ζωές, πολλοί γονείς βρίσκονται στη δύσκολη θέση να εξηγήσουν στα παιδιά τους το θάνατο ενός αγαπημένου προσώπου. Παρακάτω παρέχονται ορισμένες οδηγίες για το πώς να μιλήσουμε στα παιδιά για την ασθένεια και το θάνατο και πώς να τα υποστηρίξουμε όταν πεθαίνει ένα αγαπημένο τους πρόσωπο.

1. Είμαστε ειλικρινείς

Συνήθως οι γονείς αναρωτιούνται πόσες λεπτομέρειες μπορούν να πουν στο παιδί τους σε μια δύσκολη στιγμή. Θέλουν να το προετοιμάσουν για το τι μπορεί να συμβεί, αλλά παράλληλα δε θέλουν να το τρομάξουν. Όταν κάποιος συγγενής ή ένας φίλος είναι σοβαρά άρρωστος, είναι καλύτερο να είμαστε ειλικρινείς σχετικά με το τι συμβαίνει, ακόμα κι αν δεν γνωρίζουμε πώς ακριβώς θα εξελιχθούν τα πράγματα. Μπορούμε π.χ. να πούμε στα παιδιά ότι η γιαγιά έχει τον κορονoϊό και ότι παρόλο που πολλοί άνθρωποι προσπαθούν να την βοηθήσουν, κανείς δεν ξέρει αν θα βελτιωθεί η υγεία της.

Στην περίπτωση του COVID-19 τα περισσότερα παιδιά γνωρίζουν ότι είναι ένας ιός που μπορεί να έχει πολύ σοβαρές συνέπειες για την υγεία μας, καθώς εκτίθενται διαρκώς σε πληροφορίες γύρω από το θέμα αυτό. Η συναισθηματική τους αντίδραση επομένως μπορεί να είναι ισχυρότερη από ότι θα ήταν απέναντι σε μια άλλη ασθένεια, καθώς όλοι γύρω τους μιλούν συνέχεια για το συγκεκριμένο ιό και την επικινδυνότητά του.

Η με μέτρο και ειλικρινής ενημέρωση του παιδιού για την υγεία της γιαγιάς θα το βοηθήσει να κατανοήσει την κατάσταση. Μπορούμε να πούμε ότι η γιαγιά έχει υψηλό πυρετό ή ότι δυσκολεύεται να αναπνέει μόνη της και χρειάζεται να κάνουμε υπομονή για να δούμε μέρα με τη μέρα πως πάει. Δε χρειάζεται να ενημερώνουμε το παιδί πάνω από μία-δύο φορές τη μέρα και με περιττές λεπτομέρειες. Μπορούμε όμως να το ρωτάμε πώς νιώθει για την κατάσταση της γιαγιάς και να του εξηγούμε ότι και εμείς ανησυχούμε και στεναχωριόμαστε όπως κι εκείνο. Αυτή η ειλικρίνεια μπορεί να έρχεται σε αντίθεση με τα προστατευτικά ένστικτά μας, αλλά όταν μοιραζόμαστε αληθινά τα συναισθήματά μας, διευκολύνουμε τα παιδιά να εκφραστούν κι εκείνα για αυτό που τους ανησυχεί και χτίζουμε μία σχέση εμπιστοσύνης μαζί τους. Θα ήταν σίγουρα πιο εύκολο να καθησυχάσουμε το παιδί ισχυριζόμενοι ότι «θα περάσει σύντομα». Αν όμως αυτό δε συμβεί, το παιδί θα χάσει την εμπιστοσύνη του σε μας. Οπότε είναι προτιμότερο να πούμε μια φράση του τύπου «Δεν μπορώ να σου δώσω καμία εγγύηση, αλλά το σχέδιο μου είναι να μείνουμε όλοι υγιείς και γι αυτό πλένουμε τα χέρια μας και είμαστε προσεκτικοί όταν βγαίνουμε έξω».


2. Προσπαθούμε να εξηγήσουμε το θάνατο

Εάν κάποιος αγαπημένος πεθάνει, είναι καλύτερο να αποφύγουμε να πούμε ψέματα, ασάφειες και πληροφορίες που μπορεί να μπερδέψουν το παιδί, όπως ότι ο παππούς κοιμήθηκε ή έχει πάει κάπου αλλού. Τα παιδιά κάτω των 5 ετών δεν κατανοούν ακόμη την έννοια της μονιμότητας του θανάτου. Έτσι το παιδί μπορεί να συνεχίσει να πιστεύει ότι ο παππούς κάποια στιγμή θα επιστρέψει ή θα ξυπνήσει. Δε θα επεξεργαστεί αυτό που συνέβη και θα καταλήξει να κατασκευάζει μια αφήγηση που τελικά είναι πιο τρομακτική από την πραγματικότητα. Επομένως, είναι καλύτερο να πούμε στο παιδί ότι ο παππούς πέθανε και να του εξηγήσουμε με απλά λόγια τι σημαίνει αυτό. Μπορούμε να πούμε «Όταν κάποιος πεθάνει, δεν μπορεί να επιστρέψει κοντά μας. Το σώμα του δεν λειτουργεί πια. Δεν μπορούμε να τον δούμε, να του μιλήσουμε και να τον αγγίξουμε». Μπορούμε επίσης να δώσουμε παραδείγματα για το τι μπορούν να κάνουν οι άνθρωποι όταν είναι ζωντανοί, π.χ. να τρώνε, να παρακολουθούν τηλεόραση, να βουρτσίζουν τα δόντια τους, δραστηριότητες που δεν μπορούν να κάνουν όταν πεθάνουν.

Όταν το παιδί κατανοήσει ότι ο αγαπημένος του έχει πεθάνει μπορεί να αντιδράσει με πολλούς τρόπους και ο γονιός χρειάζεται να είναι δίπλα του τόσο φυσικά όσο και συναισθηματικά μέχρι να ηρεμήσει. Στη συνέχεια μπορεί να πει και ο ίδιος στο παιδί πώς αισθάνεται και να του εξηγήσει ότι είναι φυσιολογικό να νιώθουμε λυπημένοι και να κλαίμε. Χρειάζεται να είμαστε υπομονετικοί με τα μικρότερα παιδιά καθώς μπορεί να συνεχίσουν να ρωτούν για μεγάλο διάστημα πότε θα δουν το αγαπημένο τους πρόσωπο ξανά. Δε σημαίνει ότι αρνούνται να το δεχτούν ή το αποφεύγουν, απλά δεν το καταλαβαίνουν λόγω του σταδίου γνωστικής ανάπτυξης που βρίσκονται σε αυτή την ηλικία.


3. Βρίσκουμε τρόπους να διατηρήσουμε την ανάμνηση

Η κηδεία δεν ήταν εφικτή για πολλές οικογένειες αυτή την περίοδο, αλλά ακόμη και αν γίνει μπορούμε να δώσουμε στο παιδί την επιλογή να μείνει στο σπίτι. Τις επόμενες μέρες μετά την απώλεια, είναι καλό να βοηθήσουμε το παιδί να θυμηθεί, να επικοινωνήσει και να αποχαιρετίσει το αγαπημένο του πρόσωπο. Να φτιάξουμε τα αγαπημένα κουλουράκια της γιαγιάς, να φυτέψουμε ένα δέντρο για να θυμόμαστε τον παππού, να φτιάξουμε ένα ιδιαίτερο άλμπουμ φωτογραφιών. Με τον τρόπο αυτό μπορούμε να θυμόμαστε και να συνδεόμαστε με τα αγαπημένα μας πρόσωπα όσο συχνά θέλουμε. 

Είναι καλό να θυμόμαστε ότι η θλίψη δεν ακολουθεί πρόγραμμα και τα παιδιά θρηνούν διαφορετικά από τους ενήλικες. Μπορεί να αναστατωθούν έντονα για λίγα λεπτά και μετά να φέρονται εντελώς φυσιολογικά και λίγες ώρες αργότερα να κλαίνε. Μπορεί επίσης να μην θρηνήσουν όσο περίμεναν οι γονείς, χωρίς να σημαίνει ότι δεν αγαπούν το πρόσωπο που έχασαν, ή να αντιδράσουν με υπερβολική ένταση στην είδηση του θανάτου κάποιου ανθρώπου που δε γνώριζαν και τόσο καλά. Κάθε συμπεριφορά και αντίδραση είναι σεβαστή και οι γονείς χρειάζεται να την αποδεχτούν και να βοηθήσουν το παιδί να κατανοήσει τα συναισθήματά του αυτή την ιδιαίτερη περίοδο.

Η τήρηση μιας όσο γίνεται φυσιολογικής ρουτίνας στο σπίτι μπορεί να βοηθήσει πολύ την οικογένεια που θρηνεί. Αυτό μπορεί να είναι δύσκολο κατά της διάρκεια μιας πανδημίας και ειδικά όταν πεθαίνει ένα αγαπημένο πρόσωπο τίποτα δεν μπορεί να είναι φυσιολογικό. Όμως μια ρουτίνα μπορεί να προσφέρει στο παιδί μια αίσθηση ελέγχου και ασφάλειας ότι όλα θα πάνε καλά. Ότι παρότι τα πράγματα είναι τόσο δύσκολα τώρα, η ζωή θα συνεχιστεί.   


Κατερίνα Κωνσταντίνου
Σχολική Ψυχολόγος